بالذات بوده‌اند انداخته است ، تا چه رسد به اشخاص عادى « 1 » . * * * طى اين مرحله بىهمرهى خضر مكن * ظلمات است بترس از خطر گمراهى در باب محاسبه « 2 » ، كه قسم سوم از بدايات است در اين آيه شريفه اشارتى رفته

--> ( 1 ) . سرّ خوف انبياء و اولياء از عبور از صراط واقعى و انجام تكاليف همين بوده است . چون سالك و مسافر به حق تا مقام وصول باه فق المبين تكاليفى دارد ، و تا وجود مجازى باقى است ، مكلف باتيان عبادات و اعمال است ، مگر آنكه وجود مجازى خود را فانى و بناى هيكل مجازى و عمارت وهمى وجود خويش را خراب كند ؛ آن‌وقت است كه بأسى بر او نيست : « و ليس على الخراب خراج » . منازل و مقاماتى را كه علماى اخلاق و اهل سلوك و رياضت شرعى ؛ نه پيروان هواجس نفسانى و منحرفين از صراط مستقيم دين محمدى « ص » از كتاب و سنت گرفته‌اند ، و در كتب خود بيان كرده‌اند كليات مواطن و منازل مسافرين منحصر به جنت ذات و صفات و افعال است نه جزئيات آن . ( 2 ) . در اين باب مثل ساير ابواب و منازل سلوك روايات زيادى از ساداتنا الطاهرين و ائمتنا المعصومين ، خزائن اسرار وحى و حملهء انوار دين عليهم افضل صلوات المصلين ، وارد شده است . حضرت كاظم « موسى بن جعفر روحى فداه » گفته است : « ليس منا من لم يحاسب نفسه في كل يوم ، فان عمل حسنا استزاد اللّه و ان عمل سيئا استغفر اللّه منه . . . » . حضرت باقر العلوم « ع » فرموده است : « لا يغرنك الناس من نفسك ، فان الامر يصل اليك دونهم ، و لا يقطع نهارك بكذا و كذا . . . فان معك من يحفظ عليك عملك فاحسن ، فانى لم أر شيئا احسن دركا و لا اسرع طلبا من حسنة محدثة لذنب قديم . . . » . حضرت صادق عليه لسلام از رسول اكرم نقل نموده است : « اذا هممت بأمر ، فتدبر عاقبته فان يك رشدا فامضه ، و ان يك غيا فانته عنه ، فهذه من محاسبة النفس بل هي رأسها » . رجوع شود بحقايق فيض ، باب المحاسبة و المراقبة ، چاپ جديد ، ط ، 1378 ه ق ، ص 303 . باب محاسبه و مراقبة ، در اصطلاح اهل سلوك محصور در دو باب است : غزالى و فيض « عليه الرحمة » اين دو باب را با يكديگر خلط كرده‌اند . باب محاسبه باب يا منزل سوم از ابواب بدايات است ، و باب مراقبة باب دوم از قسم معاملات است . مراقبة به مقتضاى آيهء شريفهء خطاب به خواجهء لولاك : « فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ » ، دوام ملاحظهء مقصود كل يعنى حق اول است و از افعال قلب بشمار مىرود و محاسبه بعد از عزيمت بر عقد توبه است . رجوع شود بمنازل السائرين ، خواجهء انصارى ، شرح عارف محقق كمال الدين عبد الرزاق بن ابى الغنائم احمد الكاشانى ، چاپ ط ، 1313 ه ق ، ص 26 و 64 .